[[Categoreye:Nos d' famile del Walonreye|Fagnre]]
fagne
'''I.''' [f.n.] frexhe plaece avou des troufires et des sankisses, , k' on-z î passe målåjheymint, sovint metowe so ene [[Motî:plateur|plateur]] al [[Motî:copete|copete]] d' ene viye montinne. Gn aveut on spér avå l' fagne ki s' pormoennéve e fôme di fabrike. Loukîz a : [[Motî:efagnî|efagnî]], [[Motî:fa 2|fa]], [[Motî:fwè 2|fwè 2]]. F. "fange".
>> on boû d' fagne: onk ki n' cåze nén. F. taciturne.
>> li fagne Magnan, li fagne Magrite Djandour, li fagne Mariete: nos di des plaeces di [[Motî:Transene|Transene]].
>> Mozet-Fagne: no d' ene plaece di [[Motî:Djalhé|Djalhé]].
>> Fagne salrece: plaece k' on fwait [[Motî:svinter|svinter]] l' aiwe di mer po rascode li [[Motî:sé|sé]]. F. "marais salant".
'''II.''' Fagne [n.pl.] no di deus contrêyes del Walonreye :
[[Imådje:Riclame pol bire del Basse Fagne.jpg|thumb|Li mot "Fagne" a dner s' no a ene [[bire]]]]
'''1.''' (Basse) Fagne frexhe contrêye di tchamp et d' bwès, metowe dins on fond, dins l' [[Motî:Eter-Sambe-et-Mouze|Eter-Sambe-et-Mouze]], inte li [[Motî:Condroz|Condroz]] et l' [[Motî:Tieraxhe|Tieraxhe]]. F. "Fagne".
'''2.''' (Hôte) Fagne frexhe contrêye di bwès et d' [[Motî:troufire|troufires]], metowe sol dizeu d' l' [[Motî:Årdene|Årdene]]. Rindou, l’ blanc-moirt solo s’ edjîsse inte les montagnes Et, d’ on tronnant raiyon, fwait sene d’ årvey al Fagne ([[H. Bragard]]). Ni riyoz nén del Fagne, mes efants; s’ ele vos soreye å pretins cwand ses tchitchoûles di blanke soye si burlancèt sorlon l’ volté do zuvion, ele sait esse metchante et minme moudreuse ([[A. Sougnez]]). F. "Hautes Fagnes".
>> Fagne walone: pårtêye del Fagne k' esteut dal Beldjike inte 1816 eyet 1919 (li restant esteut [[Motî:prûsyin|prûsyin]]).
| fagnete u
fagnlete u
fagnote u
fagnoûle [f.n.] pitite fagne. F. "petite fange".
| fagnåd u
fagnard,
fagnåde [addj. todi padrî & o.f.n.]
1. Fagnård [n.dj.] li ci (cene) ki dmeure e l' Fagne.
2. onk (ene) ki n' sait ovrer comifåt. Loukîz: [[Motî:ågneu|ågneu]], [[Motî:wachoteu|wachoteu]]. F. amateur, dilettante.
3. fagnård: pénson del Fagne.
| fagneus,
fagneuse [addj.] k' on-z î efagne. F. "fangeux".
| fagnisse
I. [o.n.] plaece k' on-z î efagne åjheymint. Loukîz a : [[Motî:sankisse|sankisse]], [[Motî:brôwisse|brôwisse]], [[Motî:sanke|trô d' sanke]]. F. "bourbier".
II. [addj.] fagneus(e). F. "fangeux".
| fagnasse u
fagnant,
fagnante [addj., purade padvant] fagneus(e). F. "fangeux".
| fagnrece
I. [f.n.] [[Motî:tchacresse|tchacresse]]. F. "grive draine".
II. [addj.] k' a a vey avou les fagnes.
>> five fagnrece: five ki s' atrape pa ene hagneure di picron, k' est foirt corante dins les fagneusès plaeces. F. "fièvre des marais, malaria".
| fagnrê
I. [addj.] fagnåd (ki dmeure e l' Fagne).
II. Fagnrê [n.dj.] no d' famile di Walonreye, e F. Fagneray.
== Etimolodjeye et tcherpetaedje==
;fagne : [[djenitif]] [[etimolodjeye tîxhone|tîxhon]] "fanjis" (del fagne).
;fagnåd : [[cawete -åd]]
;fagnård : [[cawete -ård]]
;fagneus : [[cawete -eus]]
;fagnisse : [[cawete -isse 1|cawete -isse]]
;fagnasse : [[cawete -asse]]
;fagnrece : [[cawete -rece]]
;fagnrê : [[cawete -rê]]
== Parintêye ==
* [[Motî:efagnî|efagnî]]
* [[Motî:disfagnî|disfagnî]]
== Mots d' aplacaedje ==
* [[Motî:Ofagne|Ofagne]]
* [[Motî:Boussu-el-Fagne|Boussu-el-Fagne]]
* [[Motî:Motî:Viyé-el-Fagne|Motî:Viyé-el-Fagne]]
== Hårdêyes divintrinnes ==
* [[Fagne|Dismacralaedje des intrêyes avou "Fagne"]]
* [[Basse Fagne|Dipus d' racsegnes sol Basse Fagne]]
* [[Hôte Fagne|Dipus d' racsegnes sol Hôte Fagne]]
* [[Fagne walone|Dipus d' racsegnes sol Fagne walone]]
* [[pénson|Dipus d' racsegnes sol fagnård (pénson)]]
* [[tcharesse|Dipus d' racsegnes sol gréve fagnrece]]
* [[five fagnrece|Dipus d' racsegnes sol five fagnrece]]