five [f.n.] '''1.''' montêye del [[Motî:timperateure|timperateure]] do coir d' ene djin u d' ene [[Motî:biesse ås tetes|biesse ås tetes]], ådzeu d' on [[Motî:soû|soû]], diferin d' ene sôre di biesse a l' ôte (37 grés Celsius po les djins). Li five monte; li five ritoume, ritchait; apåjhî u rapåjhî l' five. Li kinkina est sovrins pol five ([[Motî da Forir]]). El tîfusse done les fives ([[Motî del Lovire]]). F. "fièvre, température, hyperthermie". >> [[Motî:fé|fé]] del five: aveur del five. Li 30 di djun, gn a ene minêye di gripe ki cmince a cori dins nosse binde; gn a bråmint ki fjhèt del foite five et n' saveur moussî foû do lét télmint k' i tronnèt ([[E. Pècheur]]). >> tronner d' five; u: >> tronner les five: tronner pask' ele five est ki monte. On dit eto : tronner les [[Motî:balzins|balzins]]. F. "trembler de fièvre". >> five di tchvå: foite five. >> five di lét: maladeye des femes e leu [[Motî:paylé|paylé]] (acoûtchmint). F. "fièvre puerpérale". >> boton d' five: [[Motî:boutchrê|boutchrê]]. F. "herpès labial". >> five ås taetches: five avu on [[Motî:spitaedje-foû|spitaedje-foû]] (pitits rodjes botons so tot l' coir) u des taetches di sonk so les mukeuses. F. "fièvre éruptive, fièvre pétéchiale". >> five fagnrece: sôre di five k' on-z atrapéve dins les payis d' [[Motî:fagne|fagnes]]. F. "fièvre des marais, malaria". >> djaene five; five Ebola: maladeye des djins ezès Tropikes. F. "fièvre des marais, malaria". >> five ås [[Motî:crexhoûle|crexhoûles]]; five del vå do Rift maladeye des biesses ezès tropikes. F. "theilériose, trypanosomiase". '''2.''' (pus stroetmint) [[Motî:tîfusse|tîfusse]]. Il a l' five. Il a les fives ([[Motî da Toussaint]]). C' esteut on docteur ki médyive li five avou rén k' do cloranfenicol. F. "fièvre typhoïde". >> five [[Motî:nukeuse|nukeuse]]°. '''3.''' Maladeye ki rind l' djin u l' biesse [[Motî:aflaxhåve|aflaxhåve]]. Cisse måle novele la m' a dné l' five ([[Motî da Forir]]). F. "fièvre, abattement, léthargie". >> froede five: aflaxhaedje sins montêye del timperateure. >> aveur les nawès fives: esse [[Motî:nawe 1|nawe 1]]. F. "paresseux". >> five di laecea: [[Motî:touma|touma]] des vatches djusse [[Motî:veler|velêyes]]. F. "fièvre de lait, fièvre vitullaire". '''4.''' [[Motî:efoufiaedje|efoufiaedje]], [[Motî:håsse 1|håsse]] di fé scrire, di cåzer, di fé ene sacwè. Li five aveut rtoumé po ç' shijhe la ([[L. Hendschel]]). Cwand on scrît l' walon å djoû d' ådjourdu, on-z a mwints côps "li five do discotaeyaedje", on scrît des dmeyès faflotes, des cwårts d' accint, des tîces di tchapeas ([[L. Hendschel]]). Il a l' five do djouwer al bale ([[Motî d' Cerfontinne]]). End a ene di five, avou ses pidjons ([[Motî d' Cerfontinne]]). I n a pus k' des strouks di cabu E nosse cotjhea, Et t' n' as-st e l' åme Ki les båjhes di totes les comeres C' e-st ene laide five ([[L. Warnant]]). Dji baloujhive miernou po rapåjhi mes fives ([[G. Smal]]). Loukîz a : [[Motî:borguetes|fives borguetes]] [[Motî:dår|dår]]. F. "fièvre, excitation, agitation, délire, désarroi, trouble, folie, passion". >> five amoureuse: håsse di [[Motî:hanter|hanter]]. Loukîz a : [[Motî:tchôde|tchôde]]. >> esse el five; >> esse dins les fives; u : >> esse acsût des fives: èn pus saveur çou k' on dit, come cwand l' five monte foirt. On dit eto esse dins les [[Motî:tchamp|tchamps]], aveur li tiesse avå les [[Motî:cwåre|cwåres]]. Wadjans, aveut dit l' tortowe, ki vos n' arivroz nén Divant mi sol schate-pire ! :: Serîz acsûte des fives ? Dimanda l' live, l' air ewaerêye [[Lafontinne]], ratourné di [[Jean Rode]]). F. "délirer". >> mete dins les fives: stombyî, efoufyî. Bén pus k' on pasmint d' tins c' est ene sacwè k' el mete divins les fives, et çoula dispoy k' il est tot gamén ([[J.P. Dumont]]). F. "exciter, passionner". >> five di bwesson: kidujhance d' onk k' est sô (d' ene k' est sôle) et ki gueuye est voleur bouxhî so les ôtes. >> T' as del five, dandjreus ! Ti dvéns sot, surmint. F. "Tu débloques, tu perds la tête, tu délires". '''5.''' [[Motî:zine|zine]]. I lyi a prins ene five ([[Motî da Toussaint]]). On dit eto : [[Motî:maket|maket]]. F. "lubie, coup de folie, caprice, toquade". | fivlote u fivlete [f.n.] pitite five. Loukîz a : [[Motî:fivrer|fivrer]]. F. "fébricule". == Parintaedje == * [[Motî:fivrer|fivrer]], [[Motî:fivreus|fivreus]], [[Motî:fivreuzmint|fivreuzmint]] == Mots d' aplacaedje == * [[Motî:borguete|fives borguetes]] * [[Motî:fîflinne|fîflinne]] == Disfondowes == ; five :fîve (fîf), five (fif), fiéve (fiéf); miersipepieuzmint el notûle [[A.L.W.]] '''15''', 27. == Sicrijhas ezès motîs == ;five : five [E212], fîv [E203], fîve [E1, E200, E212b, C1, C100, O0, S0, C106,], fife [E212], fiéve [O3], fiève [O2], fiêve [O0], fièfe [O4]]. ;fivlete : fivlette [E212], fîv'lète [E1], fîvelète [E212b] Loukîz al [[Djivêye des motîs]]. == Hårdêyes difoûtrinnes == * [[five|Dipus d' racsegnes sol five]] * [[tîfusse ås djins|Dipus d' racsegnes sol five (tîfusse)]] * [[five fagnrece|Dipus d' racsegnes sol five fagnrece]] * [[boton d' five|Dipus d' racsegnes so les botons d' five]] * [[five di lét|Dipus d' racsegnes sol five di lét]] * [[touma des velêyes|Dipus d' racsegnes sol five di laecea ås vatches]] * [[djaene five|Dipus d' racsegnes sol djaene five]] * [[five ås crexhoûles (bovrins)|Dipus d' racsegnes so les fives ås crexhoûles des bovrins]] * [[five del vå do Rift|Dipus d' racsegnes sol five del vå do Rift]] * [[five Ebola|Dipus d' racsegnes sol five Ebola]] == Sourdants & pî-notes ==