{{Wiccionaire-motî|håye}}
<FONT COLOR="#ff0000"><B>håye</B></FONT> [f.n.] 

'''1.''' [[Motî:rîlêye|rîlêye]] di bouxhons, sovint rtaeyîs, ki recloyèt on tchamp. <I>L' ivier a sovint djowé ås mayes ; Asteure, il èva hinkeplink il èva ådtriviè des håyes Mins il a pierdou totes ses kinkes</I> ([[G. Havelange]]). <I>Les håyes ridoxhèt d' årdispenes.</I> On dit eto: [[Motî:håbe|håbe]]. <span lang=fr>F. haie.</span>
<FONT COLOR="#0000ff">>>&nbsp;taper l' cote sol håye:</FONT> 
<I>a)</I> cwiter les ôres, tot djåzant d' on curé, d' ene beguene. <span lang=fr>F. se défroquer.</span> 
<I>b)</I> rinde si demission, tot djåzant d' on politikî u d' èn ôte responsåve. <span lang=fr>F. rendre son tablier.</span> 
<FONT COLOR="#0000ff">>>&nbsp;Sôte, Mirôre, houte des håyes et des bouxhons:</FONT> kimande des macrales a leu ramon, po k' i les emoenne dins les airs.
<FONT COLOR="#0000ff">>>&nbsp;Våt mî èn oujhea e s' mwin ki deus sol håye:</FONT> våt mî wai d' tchoi k' on-z a ki bråmint d' tchoi k' on a nén co, et k' n' årè motoit måy. <span lang=fr>Fr. un tiens vaut mieux que deux tu l'auras</span>".
<FONT COLOR="#0000ff">>>&nbsp;On payis la k' on loye nén les håyes avou des såcisses:</FONT> on payis la k' tot est beazet bea. On dit eto : [[Motî:Halbeskeute|Halbeskeute]]. <span lang=fr>F. pays de cocagne.</span> 

'''2.''' rîlêye d' ôte tchoi. <I>Ene håye di brikes.</I> <I>I metént les frexhès brikes a håye por zeles souwer divant d' aler å for</I> [[Motî d' Bastogne]]. <span lang=fr>F. rangée.</span>

'''3.''' bwès k' on-z î va côper des åbes. <I>Il a metou ene håye a blanc. <I>Ene boune håye, ça dene ene coide di bwès a l' åre</I> ([[Motî d' Bastogne]]). On dit eto: [[Motî:rasse|rasse]], [[Motî:taeye|taeye]], [[Motî:virêye|virêye]]. Loukîz a: [[Motî:hé|hé]]. <span lang=fr>F. bois, bosquet, futaie, taillis.</span>
<FONT COLOR="#0000ff">>>&nbsp;Les håyes et les bouxhons schoûtèt:</FONT> dijhêye po k' on s' dimefeye di çou k' on dit, k' i gn a des djins kel pôrént ôre, et vos fé do toirt. Franwal: ahåyant po: "<span lang=fr>les murs ont des oreilles</span>".

| <FONT COLOR="#ff0000"><B>hayon</B></FONT> 

'''I.''' [o.n.] 

<B>1.</B> [[Motî:bwejhêye|bwejhêye]]. Loukîz a: [[Motî:håyner 2|håyner]]. <span lang=fr>F. paravent, abri, coupe-vent.</span>

<B>2.</B> [[Motî:botikea|botikea]] d' on martchotea, waeranteye pa ene bwejhêye, la k' il î vind ses martchandijhes al tere. Loukîz a: [[Motî:håyner 1|håyner]]. <span lang=fr>F. échoppe.</span> 

<B>3.</B> pitite barake sins meurs,djusse avou des bwejhêyes. Loukîz a: [[Motî:cahoute|cahoute]]. <span lang=fr>F. hutte.</span>

'''II.''' <FONT COLOR="#ff0000">Les Hayons</FONT> [n.pl.]

'''1.''' ancyin ptit ban del Walonreye rebané avou [[Motî:Bouyon|Bouyon]], e <span lang=fr>F. Les Hayons</span>

'''2.''' no d' ene plaece d' [[Motî:Ebli|Ebli]].

| <FONT COLOR="#ff0000"><B>hayete</B></FONT> [f.n.] pitite håye, pitit bwès.
<FONT COLOR="#0000ff">>>&nbsp;A hayete:</FONT> no d' ene plaece di [[Motî:Mårcin|Mårcin]].

== Etimolodjeye et tcherpetaedje ==
;håye : [[vî lussimbordjwès]] <span lang=lu>"''hagja''"</span>&nbsp;<ref><SMALL>[[Motî etimolodjike da von Wartburg|FEW]] '''16''', 115a.</SMALL></ref> (minme sinse), [[datåcion des vîs mots walons|1100]].
;hayon: bodje "håye" (avou [[candjmint d' voyale]]), [[cawete -on]] 
;hayete: [[cawete -ete]], avou [[candjmint d' voyale]].

== Parintêye ==
* [[Motî:håyî|håyî]]
* [[Motî:håyner 2|håyner]] (mete des håyes)
* [[Motî:ehåyî|ehåyî]]

== Mots d' aplacaedje ==
* [[Motî:a des håyes|a des håyes]]

== Omonimeye ==
* [[Motî:håye 2|håye 2]]

== [[Disfondowe]]s == 
;håye : <span lang=wa-feller><FONT COLOR="#800080">hauye</FONT>, hâye, âye, haye, aye </span>, miersipepieuzmint el mape ey el notûle [[A.L.W.]] '''1.''' 50. 

== Sicrijhas ezès motîs ==
;håye : håye [E1, E34], hâye [E212b, S17], haye [S0], aye [C1, C8, C9, C13, O0, O3, O4]; âye [O5], hèye [S0].
;hayon : hayon [E1, S0], (h)ayon [O2]; ayon [C1, C8, C9, C13, O0, O4]; âyon [O5].&nbsp;<ref><SMALL>Loukîz al [[Djivêye des motîs]].</SMALL></ref> 

== Hårdêyes divintrinnes == 
* [[håye|Dipus d' racsegnes so les håyes po retourer les tchamps, dins les cortis, evnd.]]
* [[taeye (di bwès)|Dipus d' racsegnes so les håyes (taeyes di bwès)]]
* [[håye (toponimeye)|Les nos d' plaeces del Walonreye avou "håye", "hayete", "hayon"]]
* [[Les Hayons|Dipus d' racsegnes sol viyaedje des Hayons]]

== Sourdants & pî-notes == 
<References/>