[[Image:Hepes so on blokea.jpg|thumb|Hepes so on blokea]]
<FONT COLOR="#ff0000"><B>hepe</B></FONT> [f.n.] 

'''1.''' usteye des [[Motî:bokion|bokions]], des [[Motî:mnujhî|mnujhîs]], evnd., avou on [[Motî:taeyant|taeyant]] d' fier d' on costé, metowe so on mantche, fwaite po finde u po côper. <I>L' abateu a rpassé si hepe, i va abate on grand plope.</I> <I>Dji lyi fin l' tiesse d' on côp d' hepe, el ci ki m' vôreut aprinde èm mestî d' boskiyon </I>([[R. Painblanc]]). <I>On-z atake a-z abate al hepe d' on costé, pus on s' adjnoye, et rceper d' l' ôte costé </I>([[J. Boulard]]). <I>Les côps d' lådje hepe bouxhnut e bwès, Té l' movmint d' on metronome Dinant tot si epoltaedje a l' ome </I>([[P. Lazard]]). Loukîz a : [[Motî:hatche|hatche]], [[Motî:abatrece|abatrece]], [[Motî:cougnêye|cougnêye]].
<FONT COLOR="#0000ff">>>&nbsp;fé ene sacwè al hepe:</FONT> nel nén fé comifåt. <span lang=fr>F. grossièrement.</span> 

'''2.''' (pus stroetmint) hatche des tchårlîs et des mnujhîs avou on court mantche et on arondi taeyant.

| <FONT COLOR="#ff0000"><B>hepiete</B></FONT> [f.n.] 

<B>1.</B> pitite hepe. <I>C' esteut ene mizere di tchaplete fwaite avou des tchvirons taeyîs al hepiete divins des coxhes di tchinne </I>([[R. Painblanc]]). Loukîz a : [[Motî:hatchete|hatchete]]. <span lang=fr>F. hachette.</span> 

<B>2.</B> <FONT COLOR="#ff0000">hepiete d’ Afrike</FONT> longowe hatchete eployeye e l' Afrike po-z [[Motî:afroyî|afroyî]] des voyes dins les bwès, ou po touwer eyet discôper les innmis. <I>I gn a, come di djusse, des gueres di såvaedjes k' on s' discotaeye a côps d' hepiete, et des gueres di civilizés, k' on rascråwe des meyes et des meyes di djins d' on seul côp </I>([[W. Bal]]). On dit eto : [[Motî:matchete|matchete]]. <span lang=fr>F. machette.</span> 

== Etimolodjeye et tcherpetaedje ==
;bodje : [[francike]] <span lang=de>"hapja" (hâppia)</span> (minme sinse).&nbsp;<ref><SMALL>[[FEW]] '''16''', 144b.</SMALL></ref> 
;hepiete : [[sititchete Y]] + [[cawete -ete]].

== Disfondowes ==
;hepe : <span lang=wa-feller><FONT COLOR="#800080">hèpe</FONT>, èpe, hape, ape ;</span> miersipepieuzmint el mape ey el notûle [[A.L.W.]] <B>1.</B> 49.
;hepiete : <span lang=wa-feller><FONT COLOR="#800080">hèpiète </FONT>, apiète, hapiète, hapiate, apiate, èpiète, aplète.</span>

== Sicrijhas ezès motîs == 
;hepe : hèpe [E1, E212b, S0], hèp [S38], èpe [C1, C8, C9, C13, O0]; ape [O0, O3, O4, O5], xheppe [E212]&nbsp;<ref><SMALL>Loukîz al [[Djivêye des motîs]].</SMALL></ref> 

== Hårdêye divintrinne ==
* [[hepe|Dipus d' racsegnes so les hepes]] 
* [[hepiete d’ Afrike|Dipus d' racsegnes so les hepietes d’ Afrike]] 
* [[etimolodjeye francike|Dipus d' racsegnes so les mots walons d’ etimolodjeye francike]]

== Sourdants ==
<References/>