nuk [o.n.]
1. cotoirdaedje d' ene coide, d' on fyi. Fijhoz on nuk e vosse noret po n' nén rovyî. Les nuks di si hamak dischavèt les viyès costeures ki lyi mårkèt si schrene (J.P. Dumont). F. nœud. >> dobe nuk; u: foirt nuk: nuk riloyî so luminme. rl a: fernuk. F. double nœud. >> nuk di batlî; u: plat nuk: dobe nuk avou les deus tiesses del coide ki rivnèt onk dilé l' ôte di tchaeke costé. F. nœud de batelier. >> nuk di texheu, di pexheu: ôtès sôres di nuks. >> fé des nuks: (mot d' texheu) nukî. F. nouer. >> i freut on nuk avou s' coir: c' est èn ome ki pout cotoide si coir dins tos les sinses. F. souple. >> il a fwait on nuk a s' gozî: i n' boet pus.
2. (imådjreçmint) loyén do mariaedje. Li mariaedje, c' est on nuk k' on fwait avou s' linwe et k' on n' sait disfé avou ses dints. >> fé l' (grand) nuk; u: fé l' nuk å loyén: ès maryî. A Påke, nos frans l' nuk å loyén. L' ivier serè houte sins k' on n' î pinse (A. Vierset). F. se marier.
3. li (gros) nuk: sacwè metowe ådzeu des ôtes. F. essentiel, principal. Li gros nuk, ci n' est nén d' wangnî des çanses, c' est d' elzès wårder.
4. plaece k' el fyi do bwès s' arestêye, a cåze d' ene coxhe ki l' bodje s' a rnouri dso, et k' est bråmint pus deure. Gn a ditrop di nuks dins ci åbe la, vos ndè sårîz fé des plantches. Dj' a toumé so on deur nuk tot soyant ç' plantche la. F. nœud. >> Vola l' nuk, dit-st i l' soyeu: vola çou k' i gn a d' pus målåjhey. F. hic, difficulté, où le bât blesse.
5. (imådjreçmint) aroke, målåjhmince. >> aveur passé pa tos les nuks: aveur conoxhou totes les arokes, les rascråwes, aveur ene grande apriyesse des måleurs. F. expérience.
6. plaece k' el djonteure des doets si houze a cåze des rumatisses. Il a ses doets tot a nuks. Leye, croejhlant ses mwins plinnnes di nuks Sondje a ses gaméns, a ses feyes (Simone del Golete). rl a: nukeye. F. rhumatisme.
7. groxheur so on baston. La on bea bordon ås nuks, po si on m' vénreut ratinde del nute. Dji voe on vî ome tot tronnant et tot tchenou aspoyî so on baston plin d' nuks (A. Marchal). rl a: nukete. F. bâton noueux. >> nuk di doyå°.
8. bole di tere, d' agåjhes. rl a: nukete. F. motte. >> nuk di tchafor: nokete ki dmeure dins on tchafor cwand on-z a rsaetchî l' tchåsse. F. résidu dur.
9. vî nuk !: vî scorion (atôtcha po on bon soçon). F. vieille branche.
Disfondowes: nuk, nëk, nok, nouk.
Etimolodjeye: sivierba di "nukî", divnou omrin so assaetchance do F. "nœud".
| nukete [f.n.]
1. pitite bole di boure k' on prind avou l' dibout del coyire. Ni voloz vs nén ene grosse nukete di boure po cure vosse piou ? (J.P. Dumont). Ele meteut a boure et racaboure di l' aiwe avou do souk et deus troes nuketes di boure tant k' ça divneut foirt sipès; adon ele vudive li maxhåd sol måbe del finiesse pol rafroedi (H. Matterne). Ene piceye di sé, on pô do poeve, ene bone nukete di boure, c' est l' vraiy ki c' est foû bon les petêyès crompires ! (L. Chastelet). I gn aveut deus ptitès casroles sol costé avou do maigue lård kitaeyî, et ene grosse nukete di boure, et des echalotes (R. Dedoyard). F. noix de beurre.
2. pitite masse di diele, di sirôpe, di savon. Et ele meta-st avou ene grosse nukete di vert savon (J.P. Dumont).
3. pitite masse di diele, di tere. On hawéve des ptits royons, ou soxhe, po-z aveur del tere po rascovri les pos, et nd aveur assez ki po leyî des grossès nuketes on pô tot costé; ces nuketes la dinént ene pitite åvrûle a djonne rigon e l' ivier (S. Fontaine). rl a: ruke, rukete. F. motte.
4. grosse grumiote di farene dins l' påsse, li pwin, li såce. Li boleye est a nuketes. Li farene toûne a nuketes. rl a: nukion. F. grumeau. >> leyî s' nukete: (mot d' houyeu) nén bén fini si ovraedje (d' èn abateu, d' on hertcheu).
5. (mot d' medcén, d' årtisse) a) sacwè d' deur ki vént dizo l' pea. F. tumeur, dureté, abcès, enflure. b) pitit rodje nucrê ki vént dins l' nateure des vatche, dins sacwantès maladeyes. Riwaitîz todi s' i gn a des nuketes el nateure. F. nodule, follicule.
6. pitite crote. I n' a fwait k' ene pitite nukete di stron. Ca sins amoice, nos pexhans des nuketes ezès aiwes di Vervî. rl a: nucale. >> elle a todi l' låme a l' ouy et l' nukete å cou: dijheye po on pîlåd (ene pîlåde). F. pleurnicheur (-euse), geignard(e).
7. nuketes des tchifes: bokets des tchifes ki vnèt foû, come deus pititès boles. F. pommettes.
8. court baston avou on nuk å dbout. Elle a dit bonswer e bêlant, mins elle a dmoré sol soû d' l' ouxh, aspoyeye so ene nukete di hoûsset (G. Lucy). rl a: warokea, bringonea. F. canne, massue.
9. pitite cwantité. D' å lon, si figueure aveut l' air bén nete; mins asteure di tot près, e l' astocant, el voeyeut enûlé, tot mol, sins ene nukete di sintimint a-z î vir (J. Schoovaerts). rl a: miete, letchete, tchitche, frape, poy, faflote, barbôjhe. F. soupçon, ombre.
10. (imådjreçmint) pitite båshele. a) tot l' aduzant. Ki vouss djåzer, don, pitite nukete ki t' es ! F. mazette. b) (djintimint) poyon. Dijhoz mu cwè, vos, mi ptite nukete, mi ptit trezôr. Dji vs inme come on inme e walon, poyon, poyete, nukete, kerton (G. Cabay). >> Nokete: no metou (martchande ki dit todi l' mot "nokete"; pitite djin. Tevozè, mi et l' Fredi, dji coréns amon l' Nokete, ene pitite viye feme k' odéve les bablutes eyet l' poude di riz et ki tneut botike e coulot (G. Denis, rat. pa L. Mahin).
Disfondowes: nokète, nukète, nocate.
| nukea [o.n.] pitit nuk. Disfondowes: nokê, nukia.
| nucrê [o.n.]
1. forcrexhince so li schoice d' èn åbe. F. brousin, loupe.
2. tiesse do clå a ferer les tchvås.
3. (mot d' medcén) forcrexhince d' ene tchå. F. tumeur, nodule, fibrome.
Disfondowes: noucrê, nocrê, nucrê. Etimolodjeye: bodje nuk, cawete -rê (a vey avou on nuk).
| nukêye [f.n.] çou k' i gn a dins on drap d' mwin, loyî avou on nuk. Ene fameuse nukêye di tåte k' on lyi aveut rmetou Po k' les cis del måjhon, soeyénxhe del fiesse avou (L. Nisen). F. baluchon.
| nucale [f.n.] pitite crote (d' efant). Ça, c' est des nucales di des ptits efants. rl a: nukete. Disfondowes: nocale, nukèle, nucale.
| nuket [o.n.]
1. pitit boket d' tchandele. rl a: nukion. F. bout.
2. (imådjreçmint) pitit efant. O l' pôve pitit nuket ! rl a: bouttchike. F. bout d'homme, boulome.
Disfondowes: noket, nuket.
| nukion [o.n.]
1. pitit boket (di tchandele) I n' mi dmeure pus ki ç' pitit nukion ci d' tchandele po m' loumer tote shijhe. Li tchandele est broulêye, ci n' est pus k' on nukion. rl a: nuket, coron.
2. deus u troes nuks fwaits onk so l' ôte. rl a: fernuk. Fijhoz on bon nukion.
3. grumiote dins l' påsse, dins ene såce. rl a: nukete. F. grumeau. Gn aveut des nukions el djote.
4. tchalon (moite tchå å mitan d' on boigne clå). rl a: djårnon. F. bourbillon.
5. bole di nåze. Il a on nukion a s' narene. rl a: mokion. >> saetchî les nukions foû del narene d' ene sakî: lyi fé dire çou k' i n' vos åreut nén dit. F. tirer les vers du nez.
Disfondowes: nokion, nukion, neukion.
| nukiote [f.n.]
1. pitit nuk dins on bwès. F. petit nœud.
2. laid cwårt d' eure. Il ont passé des deurès nukiotes. F. épreuve.
Disfondowes: noukiote.
| nukieus, e [addj.] avou des nuks
1. tot djåzant d' on bwès di mnujhreye, d' on baston. I tént on nukieus baston el droete mwin; l' ôte poite on pezant ciedje (J.P. Dumont). F. noueux (euse), pleins de nœuds.
2. tot djåzant des doets des viyès djins avou des rumatisses. Les cis k' ont stî ritches di disbene Et k' ont télmint ployî leu schene K' on pinse todi lzès vir scheter... Les nukieus, les strupyîs, les laids Ki s' ont dvou crever dvant d' crever... I seront la, bladjes di colere... I vos racontront leu-z istwere... (F. Dewandelaer). rl a: nuclou, nucteus. F. perclus(e) de rhumatisme.
Disfondowes: noukieus, nukieus.
| nuclou, owe [addj.] nukieus(e). Li grand-mere ås nuclous doets calbance Li bîce do ptit fré ki n' sait doirmi (C. Culot). F. noueux (euse).
Parintêye: