[[Categoreye:Raspepyî årtike do motî|saedje 1]]
[[Image:Confucius Lao-tzu and Buddhist Arhat by Ding Yunpeng.jpg|thumb|Li vî saedje [[Lao-tseu]] ki scole [[Confuciusse]]]]
<FONT COLOR="#ff0000"><B>saedje 1</B></FONT> 

'''I.''' [addj., padvant u padrî & o.f.n.]

'''1.''' ki [[Motî:schoûter|schoûte]] bén, tot djåzant d’ èn efant. Loukîz a : [[Motî:vayant|vayant]], [[Motî:djinti|djinti]], [[Motî:binamé|binamé]], [[Motî:mamé|mamé]], [[Motî:påjhûle|påjhûle]], [[Motî:åjhey|åjhey]], [[Motî:påjhire|påjhire]], [[Motî:råjhnåve|råjhnåve]], [[Motî:bråve|bråve]], [[Motî:coe|coe]]. <I>La èn efant saedje </I>([[Motî d' Djivet]]). <I>On saedje efant fwait çou k' on dit </I>([[Motî del Lovire]]). <I>Il a stî saedje e scole </I>([[Motî d' Nivele]]). <I>Alez, fouxhoz saedje !</I> ([[Motî del Fagne et del Tieraxhe]]). <I>Soeyoz pus saedje ene ôte feye ! </I>([[Motî da Forir]]). <I>Elle a prometou d' esse saedje et d' aschoûter ses parints </I>([[Motî d' Nivele]]). <I>Come il a stî saedje, i pout prinde ene bouboune dins l' boesse </I>([[Motî del Fagne et del Tieraxhe]]). <I>C' est ene djonne feye k' a seu dmorer saedje </I>([[Motî del Fagne et del Tieraxhe]]). <I>Si vos n' estoz nén pus saedje ki ça, Sint Nicolai n' vénrè nén </I>([[Motî da Gilliard]]). <span lang=fr>F. "sage, docile,obéissant, tranquille".</span>
<FONT COLOR="#0000ff">>>&nbsp;saedje come ene andje;</FONT> u : 
<FONT COLOR="#0000ff">>>&nbsp;saedje come ene imådje:</FONT> foirt djinti.
<FONT COLOR="#0000ff">>>&nbsp;onn' pout nén dire ki vos estoz saedje, oubén, el fåt dire rade:</FONT> dijhêye po èn arnåjhe efant.

'''2.''' ki [[Motî:tuzer|tuze]] bén, a môde d’ on filozofe, tot cåzant d’ ene grande djin. <I>Si vos estoz saedje et bén avizé, èn dalez nén </I>([[Motî do Coûtchant walon]]). <I>Est ç' bén saedje di dner l' veye a èn efant pol mete å djoû dins nosse monde, dins nos traeyins dins nos gueres </I>([[M. Robert]]). <I>On bea monsieu dins ene longue cote avou ene air di saedje s' a ashid a costé d' ene dame k' aveut sacwants markes di coleur dissu s' vizaedje </I>([[Y. Paquet]]). Loukîz a : [[Motî:avizant|avizant]], [[Motî:precåcioneus|precåcioneus]]. <span lang=fr>F. "sage, prudent, lucide, avisé, censé, prévenu".</span>

'''3.''' [[Motî:malén|malén]], [[Motî:sûti|sûti]]. <I>Il est ddja ossu saedje ki s' mwaisse </I>([[Motî do Coûtchant walon]]). Loukîz a : [[Motî:sincieus|sincieus]]; loukîz a : [[Motî:saedje-dame|saedje-dame]]. <span lang=fr>F. "instruit, savant".</span>
<FONT COLOR="#0000ff">>>&nbsp;on est saedje ki cwand on rvént di scole:</FONT> djeu d' mot avou "saedje" = djinti, po les efants esse vayants après les scoles.
<FONT COLOR="#0000ff">>>&nbsp;fé saedje (ene sakî):</FONT> [[Motî:racsegnî|racsegnî]]. <I>Ureuzmint k' on m' a vnou fé saedje </I>([[Motî do Coûtchant walon]]). <I>Dji l' a fwait saedje di çou ki l' ratindeut </I>([[Motî del Lovire]]). <span lang=fr>F. "informer, renseigner".</span>

'''II.''' sûteye sacwè. <I>Nos n' avans fwait k' saedje </I>(Vî tecse walon di 1634 ramexhné pa [[J. Haust]]). <span lang=fr>F. "chose sage, précaucion".</span>

| <FONT COLOR="#ff0000"><B>saedjesse</B></FONT> [f.n.] cwålité d’ onk (ene) k’ est saedje. <I>El saedjesse kimande di bén fé </I>([[Motî del Lovire]]). <I>I n' a waire di saedjesse </I>([[Motî d' Bastogne]]). <I>C' est ça l' sicret del saedjesse </I>([[Lao-tseu]] ratourné pa [[J. Schoovaerts]]). Loukîz a : [[Motî:avizance|avizance]], [[Motî:sûtisté|sûtisté]]. <span lang=fr>F. "sagesse".</span>
<FONT COLOR="#0000ff">>>&nbsp;dint d' saedjesse:</FONT> gros dint ki crexhe après les ôtes. <span lang=fr>F. "dent de sagesse".</span>
<FONT COLOR="#0000ff">>>&nbsp;crexhe d' ådje et crexhe di saedjesse:</FONT> crexhe tot divnant djinti et sûti. <I>C' est nén l' tot d' crexhe d' âdje, savoz, monparan, i fåt ossu crexhe di sadjesse ! </I>([[Båze di dnêye di l' Årdene nonnrece]]). <span lang=fr>F. "grandir en âge et en sagesse".</span>

| <FONT COLOR="#ff0000"><B>saedjmint</B></FONT> [adv.] d' ene saedje manire. <I>Dj' a dmoré bén saedjmint a m' måjhon </I>([[Motî d' Nivele]]). <span lang=fr>F. "sagement".</span>

== Mots d’ aplacaedje == 
* [[Motî:saedje-dame|saedje-dame]], [[Motî:saedje-feme|saedje-feme]]

== Omonimeye & omofoneye ==
* [[Motî:saedje 2|saedje 2]] (plante)
* [[Motî:saetch|saetch]] (''satch'' & ''sètch'' si prononcèt come ''sadje'' & ''sadje'')
* [[Motî:saetchî|saetchî]] (dji ''satche'' & dji ''sètche'' si prononcèt come ''sadje'' & ''sadje'')
* [[Motî:setch|setch]] (si prononce come ''sèdje'')

== Disfondowes ==
;saedje : <span lang=wa-feller><FONT COLOR="#800080">sèdje</FONT>, sadje, sâdje, sâje.</span>
;saedjesse : <span lang=wa-feller><FONT COLOR="#800080">sèdjesse</FONT>, sadjesse, sajesse.</span>

== Sicrijhas ezès motîs == 
;saedje : sèdje [E1, E203, E212b], sech [E203], seche [E212], sâdje [C8, C106, O0, O3, O4, O100], sâje [C1, C100, C106], nén dins C9, C105, E2, E170, S0, S25, S40, 05.
;saedjesse : sèdjèsse [E1], sègess [E203], sadjèsse [O3, O4, C8], sadjesse [S117], sajèsse [S0]; nén dins C106.
;saedjmint : sâdj'mint [O4], nén dins E1, O0, S0, C106.&nbsp;<ref><SMALL>Loukîz al [[djivêye des motîs]].</SMALL></ref> 

== Hårdêye divintrinne == 
* [[saedjesse|Dipus d' racsegnes sol saedjesse]] 
* [[dint|Dipus d' racsegnes so les dints d' saedjesse]]

== Sourdant et pî-notes == 
<references/>