[[Categoreye:Raspepyî årtike do motî|saedje 1]] [[Image:Confucius Lao-tzu and Buddhist Arhat by Ding Yunpeng.jpg|thumb|Li vî saedje [[Lao-tseu]] ki scole [[Confuciusse]]]] saedje 1 '''I.''' [addj., purade padvant On l' mete pacô padrî, çou ki mostere bén k' il est adon rsintou come on [[calcaedje do francès]].] '''1.''' ki [[Motî:schoûter|schoûte]] bén, tot djåzant d’ èn efant; ki n' fwait pont d' biestreye avou les valets, tot cåzant d' ene djonne feye. Loukîz a : [[Motî:vayant|vayant]], [[Motî:djinti|djinti]], [[Motî:binamé|binamé]], [[Motî:mamé|mamé]], [[Motî:påjhûle|påjhûle]], [[Motî:påjhire|påjhire]], [[Motî:åjhey|åjhey]], [[Motî:råjhnåve|råjhnåve]], [[Motî:bråve|bråve]], [[Motî:coe|coe]]. La èn efant saedje ([[Motî d' Djivet]]). On saedje efant fwait çou k' on dit ([[Motî del Lovire]]). Il a stî saedje e scole ([[Motî d' Nivele]]). Alez, fouxhoz saedje ! ([[Motî del Fagne et del Tieraxhe]]). Elle a prometou d' esse saedje et d' aschoûter ses parints ([[Motî d' Nivele]]). Come il a stî saedje, i pout prinde ene bouboune dins l' boesse ([[Motî del Fagne et del Tieraxhe]]). C' est ene djonne feye k' a seu dmorer saedje ([[Motî del Fagne et del Tieraxhe]]). Si vos n' estoz nén pus saedje ki ça, Sint Nicolai n' vénrè nén ([[Motî da Gilliard]]). F. "sage, docile, obéissant, tranquille, calme, pausé". >> saedje come ene andje; u : >> saedje come ene imådje: foirt saedje. >> on n' pout nén dire ki vos estoz saedje, oubén, el fåt dire rade: dijhêye po èn arnåjhe efant. '''2.''' ki [[Motî:tuzer|tuze]] bén, a môde d’ on [[Motî:filozofe|filozofe]], tot cåzant d’ ene grande djin. Si vos estoz saedje et bén avizé, èn dalez nén ([[Motî do Coûtchant walon]]). Est ç' bén saedje di dner l' veye a èn efant pol mete å djoû dins nosse monde, dins nos traeyins, dins nos gueres ? ([[M. Robert]]). Loukîz a : [[Motî:avizant|avizant]], [[Motî:precåcioneus|precåcioneus]]. F. "sage, prudent, lucide, avisé, censé, prévenu". '''3.''' [[Motî:malén|malén]], [[Motî:sûti|sûti]]. Soeyoz pus saedje ene ôte feye ! ([[Motî da Forir]]). Il est ddja ossu saedje ki s' mwaisse ([[Motî do Coûtchant walon]]). Loukîz a : [[Motî:sincieus|sincieus]]; loukîz a : [[Motî:saedje-dame|saedje-dame]]. F. "instruit, savant". >> on est saedje ki cwand on rvént di scole: djeu d' mot avou "saedje" = djinti, po les efants esse vayants après les scoles. '''II.''' [o.f.n.] '''1.''' djin foirt avizante, ki tuze lon. On bea monsieu dins ene longue cote avou ene air di saedje s' a ashid a costé d' ene dame k' aveut sacwants markes di coleur dissu s' vizaedje ([[Y. Paquet]]). F. "sage". >> troclet d' saedjes: sacwants djins, foirt sûti, tchoezis po vudî d' ene sitouwåcion avou bråmint des rujhes.F. "comité de sages". '''2.''' [o.n.] (v.m.) sûteye sacwè. Nos n' avans fwait k' saedje (Vî tecse walon di 1634 ramexhné pa [[J. Haust]]). F. "chose sage, précaucion". '''III.''' [come on viebe infinitif] dins l' ratourneure : >> fé saedje (a ene sakî): lyi fé [[Motî:sawè|sawè]], el [[Motî:racsegnî|racsegnî]]. Ureuzmint k' on m' a vnou fé saedje ([[Motî do Coûtchant walon]]). Dji l' a fwait saedje di çou ki l' ratindeut ([[Motî del Lovire]]). F. "faire savoir, informer, renseigner". | saedjesse [f.n.] cwålité d’ onk (ene) k’ est saedje. El saedjesse kimande di bén fé ([[Motî del Lovire]]). I n' a waire di saedjesse ([[Motî d' Bastogne]]). C' est ça l' sicret del saedjesse ([[Lao-tseu]] ratourné pa [[J. Schoovaerts]]). Loukîz a : [[Motî:avizance|avizance]], [[Motî:sûtisté|sûtisté]]. F. "sagesse". >> dint d' saedjesse: gros dint ki crexhe après les ôtes. F. "dent de sagesse". >> crexhe d' ådje et crexhe di saedjesse: crexhe tot divnant djinti et sûti. C' est nén l' tot d' crexhe d' âdje, savoz, monparan, i fåt ossu crexhe di sadjesse ! ([[Båze di dnêyes di l' Årdene nonnrece]]). F. "grandir en âge et en sagesse". | saedjmint [adv.] d' ene saedje manire. Dj' a dmoré bén saedjmint a m' måjhon ([[Motî d' Nivele]]). F. "sagement". == Mots d’ aplacaedje == * [[Motî:saedje-dame|saedje-dame]], [[Motî:saedje-feme|saedje-feme]] == Omonimeye & omofoneye == * [[Motî:saedje 2|saedje 2]] (plante) * [[Motî:saetch|saetch]] (''satch'' & ''sètch'' si prononcèt come ''sadje'' & ''sadje'') * [[Motî:saetchî|saetchî]] (dji ''satche'' & dji ''sètche'' si prononcèt come ''sadje'' & ''sadje'') * [[Motî:setch|setch]] (si prononce come ''sèdje'') == Disfondowes == ;saedje : sâdje, sadje, sèdje, sâje. ;saedjesse : sadjesse, sèdjesse, sajesse. ;saedjmint : sadjmint, sâdjmint, sèdjmint, sadjmèt. == Sicrijhas ezès motîs == ;saedje : sèdje [E1, E203, E212b], sech [E203], seche [E212], sâdje [C8, C106, O0, O3, O4, O100], sâje [C1, C100, C106], nén dins C9, C105, E2, E170, S0, S25, S40, 05. ;saedjesse : sèdjèsse [E1], sègess [E203], sadjèsse [O3, O4, C8], sadjesse [S117], sajèsse [S0]; nén dins C106. ;saedjmint : sâdj'mint [O4], nén dins E1, O0, S0, C106. Loukîz al [[djivêye des motîs]]. == Sipårdaedje des sinses do mot e 20inme sieke == Li prumî sinse di "saedje" (vayant, binamé) n' esteut nén eployî sol [[payis d' Lidje (diyalectolodjeye)|Payis d' Lidje]]. Dandjreus pask' il esteut rsintou come francès, et ki l' sinonime "binamé" esteut foû corant. Minme sitouwåcion el [[Basse Årdene]] avou "vayant". Li troejhinme sinse a egzisté a Lidje e [[19inme sieke]] ([[Motî da Forir]]), mins il esteut rsintou come on vî mot e [[20inme sieke]]. Loukîz l' [[Motî da Haust]] : ''2. sèdje (arch.)''. Çouci, motoit paski l' disfondowe "''sèdje''" est omonime di "[[Motî:setch|setch]]", avou les marixhaedjes possibes. Sol [[walon do Coûtchant]], l' erîlêye [[disfondowe]] "''sâdje''" s' a spårdou pus åjheymint, et wangnî l' [[walon do Mitan]]. == Hårdêyes divintrinnes == * [[saedjesse|Dipus d' racsegnes sol saedjesse]] * [[dint|Dipus d' racsegnes so les dints d' saedjesse]] == Sourdant et pî-notes == [[Categoreye:Motî]]