sitoele u estoele / stoele [f.n.]

1. coir ciryin, ki rglatixh del nute, come ene pitite ponte e cir et ki c’ est on solea metou mierlon del Daegne. Des stoeles, end a-t i mnou el grande sitårêye (A. Maquet). Cwand l' noerixheur kimince a tchaire et ki dj' voe lure les stoeles, dji rwaite li bwejhe ki broûle dissu les rodjès braijhes (R. Tabareux). F. "étoile". >> les stoeles xhinèt des dints: ele ni sont nén catcheyes di nûlêyes, ey ele lujhèt foirt. Cwand les stoeles xhinèt les dints, c' est sene di djalêye (ramexhné pa M. Anselme). >> li lingaedje des stoeles: doûce croeyance so les stoeles. C' est ene djupsyinne ki lyi a-st aprins l' lingaedje des stoeles (C. Denis). >> fé li stoele: dessiner ene sitoele avou des brantches.

2. ôtes coirs ki rglatixhnut e cir. C' esteut ene sitoele ki vneut d' fini s' coûsse et k' aveut kiyî l' cir (Guillaume Smal). Loukîz a : schitante sitoele, stoele a cawe, Stoele do bierdjî.

3. pitite riglatixhante sacwè (come des spites di fier). Ès goyî taxhlêye ostant di spites di raetchon ki les meyes estoeles ki s' evolnut d' ene clame k' on rsôde (L. Lecomte).

4. grande vudete. Todi avou les grands nos del muzike, E. Ysaye aveut divnou ene sifwaite sitoele so tote li bole (A. Howaerts). On dit eto : står.

5. dessin d' on ceke avou des brantches. >> sitoele di David: u >> sitoele ås shijh brantches: essegne do peupe djwif.

| sitoelî u estoelî / stoelî [o.n.]

1. cir, rwaitî del nute, avou totes les stoeles. Li steolî a rmagnî tos ses clås d' ôr et d' årdjint (E. Monseur). ^[1] Ene sikernaxhe di feu a schiré li stoelî d' on sinzorî a l' ôte (E. Gilliard). Drî les tacons, dins l' estoelî, el lune riyeut a nos rguignî (R. Mayence). Dire k' i gn a des reves å stoelî Et sol voye, des bouneurs a code, Et k' on s' tchene po on rustelî, Adon k' l' eure edåmêye est houte (J. Mathot). F. "firmament, ciel".

2. cir, do djoû. Les avions n' låtchént nén di fé des skerlaxhes dins l' sitoelî, et télcô leyî tchaire des bombes so ls oujhenes (J.L. Fauconnier). Li stoelî scheut ses blankès lagnes et refaxhe les tchamps, les bwès, les prés (A. Bodart). F. "ciel". >> li gordene° do stoelî.

| sitoeloe u estoeloe / stoeloe [o.n.] sitoelî. Alans vey les stoeles ås stoeloe (Fond di dnêyes di l' Årdene nonnrece). F. "firmament".

| sitoelreye u estoelreye / stoelreye [f.n.] troke di stoeles. F. "constellation".

| sitoelacêye u estoelacêye / stoelacêye [f.n.] plante d' ene famile k' a des fleurs del cogne d' ene sitoele. On dit eto : compôzêye. F. "astéracée".

Etimolodjeye et tcherpetaedje

stoele 

erî-rfwait latén "stella" (minme sinse).

stoelî 

cawete -î. ^[2]

stoeloe 

cawete -oe. ^[3]

stoelreye 

cawete -reye, 2005.

stoelacêye 

cawete -acêye, 2008.

Parintaedje

• sitoeler

Mots d’ aplacaedje

• sitoele a cawe
• Sitoele do bierdjî
• schitante sitoele

Omofoneye

Coinreçmint : siteule (çou ki dmeure des dinrêyes après l’ awousse)

Ôte rishonnant mot

• står

Disfondowes

stoele 

s(i)twèle, (è)stwèle, s(i)teule, s(u)teule, s(ë)teule, s(i)teuye, s(u)twâye, s(u)twèye, s(ë)twale, (è)stwale, s(i)twale, (è)stwaye, (i)stwèle.miersipepieuzmint el mape ey el notûle A.L.W. 1. 38. ^[4]

stoeloe 

s(i)twèlwè, (è)stwèlwè, s(i)teuleu, s(u)twâyoû, s(ë)twaleu, s(i)tûleu, (è)stwayoû.

Hårdêyes divintrinnes

• Dipus d' racsegnes so les stoeles
• Dipus d' racsegnes so les stoelreyes
• Dipus d' racsegnes so les stoelacêyes

Sourdants & pî-notes

1. ↑ Dins l’ pîce di teyåte « Li Mestré », 1895.
2. ↑ Maurice Piron rilouke li mot come on noûmot do walon a Lidje ki s’ spårdou a pårti di 1895, mins ricnoxhe k’ il egzistéve do costé d’ El Lovire dins l' boket d' fråze "des stoeles å stoelî" (Formation de la langue littéraire des écrivains liégeois, p. 302).
3. ↑ Acertinaedje : fråze « Alans vèy les stwâyes au stwâyoû » rilevêye a Transene pa L. Mahin diviè 1990. Li cawete -oû î est l' disfondowe del cawete -oe
4. ↑ Les fjheus di l’ ALW 1 ni shonnèt nén comprinde ki les voyales dirî u padvant li S sont todi spotchåves.