xhame [o.n.] 1. sitroete tcheyire sins dossire, hôte u basse, di diferinnès sôres: * xhame di bwès des modeus d' vatches: foirt bas, avou troes pates. On dit eto: [[Motî:passet|passet]]. F. escabeau. * hôt xhame di cåbaret a cwate pates. Dj' esteu, come lu, a pîce so on hôt xhame et dj' loukive les candes atåvlêyes e cåbaret. ([[J.M. Masset]]). F. tabouret. * xhame di [[Motî:caytresse|caytresse]]. * xhame a ene pate des tchesseus, des taeyeus ås pires. * xhame des docteurs ki toûne, evnd. F. siège. Prindoz on xhame et si vs assioz (vî Noyé walon). Cwand Pilåte oya çoula, il amoenna Djezus a l' ouxh, et li fjha ashir so on xhame, sol plaece k' on lome "li Plate Pire" (Evandjîle da Sint Luk, rat. pa [[J.M. Lecomte]]). >> dimaner cou so xhame: u >> èn nén bodjî di s' xhame: èn nén bodjî po dner on côp d' mwin, esse nawe (feneyant), dimorer ashî. Vosse tchet, todi l' cou sol xhame Do djoû, i n' fwait ki do doirmi ([[Juliette Franquet]]). >> ni måy esse cou so xhame: esse todi a l' ovraedje, n' awè nou rasta. Franwal: ahåyant po: être très actif, toujours affairé. >> aler sol xhame: divou monter sol xhame po esse pindou å djibet, pa stindaedje: esse codåné a moirt. >> mete les cosséns so les xhames: aprester ene bele måjhon, po bén rçure ene sakî ki va vni dé vos (divins l' tins, po ça, on meteut des cossén so les xhames di bwès). Franwal: ahåyant po: mettre les petits plats dans les grands, veiller à la qualité de l'accueil. >> n' awè ni banc ni xhame: esse pôve come Djob. >> On n' conoxhe les dames ki cwand k' on les tént sol xhame: On n' conoxhe ene feme ki cwand k' on vike avou leye. 2. plantche do cabinet (des tchiyotes). >> dimaner sol xhame: dimorer lontins å cabinet. 3. tcheyire, ashida di tolminme kéne sôre. Prindoz on xhame et s' vinoz addlé l' feu. Elle a metou on xhame di pus al tåve ([[L. Hendschel]]). F. chaise, siège. 4. [[Motî:ashire|ashida]], plaece dins on pårlumint, ene institucion. les Uyessês, li Rûsseye, li Chine, li France et l' Inglutere, djustumint les payis k' ont leus xhames todi tot tchôds o Consey di Såvrité ([[L. Mahin]]). F. siège. Disfondowes: chame, hame, hyame, chame (femrin) Etimolodjeye: latén scamnum (banc). Omonimeyes coinreces * [[Motî:tchame 2|tchame]] (onk k' enonde ene soce). * [[Motî:hame|hame]]. Parintêye: * [[Motî:xhamea|xhamea]]

[[Imådje:xhame3.jpg]] xhame: On n' conoxhe les dames ki cwand k' on les tént sol xhame (vochal, so on hôt xhame di cåbaret) (poitrait saetchî pa L. Mahin).

[[Imådje:xhame1.jpg]] xhame: xhame des taeyeus ås pires (dessinaedje da [http://lucyin.walon.org/diccionairaedje/16ronflants.html#defagne P. Defagne], ritchaboré).