xhame [o.n.] 1. sitroete tcheyire sins dossire, hôte u basse, di diferinnès sôres:
- xhame di bwès des modeus d' vatches: foirt bas, avou troes pates. On dit eto: passet. F. escabeau.
- hôt xhame di cåbaret a cwate pates. Dj' esteu, come lu, a pîce so on hôt xhame et dj' loukive les candes atåvlêyes e cåbaret. (J.M. Masset). F. tabouret.
- xhame di caytresse.
- xhame a ene pate des tchesseus, des taeyeus ås pires.
- xhame des docteurs ki toûne, evnd. F. siège.
Prindoz on xhame et si vs assioz (vî Noyé walon). Cwand Pilåte oya çoula, il amoenna Djezus a l' ouxh, et li fjha ashir so on xhame, sol plaece k' on lome "li Plate Pire" (Evandjîle da Sint Luk, rat. pa J.M. Lecomte). >> dimaner cou so xhame: u >> èn nén bodjî di s' xhame: èn nén bodjî po dner on côp d' mwin, esse nawe (feneyant), dimorer ashî. Vosse tchet, todi l' cou sol xhame Do djoû, i n' fwait ki do doirmi (Juliette Franquet). >> ni måy esse cou so xhame: esse todi a l' ovraedje, n' awè nou rasta. Franwal: ahåyant po: être très actif, toujours affairé. >> aler sol xhame: divou monter sol xhame po esse pindou å djibet, pa stindaedje: esse codåné a moirt. >> mete les cosséns so les xhames: aprester ene bele måjhon, po bén rçure ene sakî ki va vni dé vos (divins l' tins, po ça, on meteut des cossén so les xhames di bwès). Franwal: ahåyant po: mettre les petits plats dans les grands, veiller à la qualité de l'accueil. >> n' awè ni banc ni xhame: esse pôve come Djob. >> On n' conoxhe les dames ki cwand k' on les tént sol xhame: On n' conoxhe ene feme ki cwand k' on vike avou leye. >> taper (ou mete) des xhames e l' voye: mete des hame el voye. F. mettre des bâtons dans les roues. 2. plantche do cabinet (des tchiyotes). >> dimaner sol xhame: dimorer lontins å cabinet. 3. tcheyire, ashida di tolminme kéne sôre. Prindoz on xhame et s' vinoz addlé l' feu. Elle a metou on xhame di pus al tåve (L. Hendschel). F. chaise, siège. 4. ashida, plaece dins on pårlumint, ene institucion. les Uyessês, li Rûsseye, li Chine, li France et l' Inglutere, djustumint les payis k' ont leus xhames todi tot tchôds o Consey di Såvrité (L. Mahin). F. siège. Disfondowes: chame, hame, hyame, chame (femrin) Etimolodjeye: latén scamnum (banc).
Omonimeyes coinreces
Parintêye:
 xhame: On n' conoxhe les dames ki cwand k' on les tént sol xhame (vochal, so on hôt xhame di cåbaret) (poitrait saetchî pa L. Mahin). |  xhame: xhame des taeyeus ås pires (dessinaedje da P. Defagne, ritchaboré). |