{{Wiccionaire-motî|xhame}}
xhame [o.n.]
1. sitroete tcheyire sins dossire, hôte u basse, di diferinnès sôres:
[[Imådje:xhame1.jpg|framed|xhame: xhame des taeyeus ås pires (dessinaedje da [[P. Defagne]], ritchaboré).]]
* xhame di bwès des modeus d' vatches: foirt bas, avou troes pates. On dit eto: [[Motî:passet|passet]]. F. escabeau.
* hôt xhame di cåbaret a cwate pates. Dj' esteu, come lu, a pîce so on hôt xhame et dj' loukive les candes atåvlêyes e cåbaret. ([[J.M. Masset]]). F. tabouret.
* xhame di [[Motî:caytresse|caytresse]].
* xhame a ene pate des tchesseus, des taeyeus ås pires.
* xhame des docteurs ki toûne, evnd. F. siège.
Prindoz on xhame et si vs ashioz (vî Noyé walon). Cwand Pilåte oya çoula, il amoenna Djezus a l' ouxh, et li fjha ashir so on xhame, sol plaece k' on lome "li Plate Pire" (Evandjîle da Sint Luk, rat. pa [[J.M. Lecomte]]).
[[Imådje:xhame3.jpg|framed|xhame: On n' conoxhe les dames ki cwand k' on les tént sol xhame (vochal, so on hôt xhame di cåbaret) (portrait saetchî pa L. Mahin).]]
>> dimaner cou so xhame: u
>> èn nén bodjî di s' xhame: èn nén bodjî po dner on côp d' mwin, esse nawe (feneyant), dimorer ashid. Vosse tchet, todi l' cou sol xhame Do djoû, i n' fwait ki do doirmi ([[Juliette Franquet]]).
>> ni måy esse cou so xhame: esse todi a l' ovraedje, n' awè nou rasta. Franwal: ahåyant po: "être très actif, toujours affairé".
>> aler sol xhame: divou monter sol xhame po esse pindou å djibet, pa stindaedje: esse codåné a moirt.
>> mete les cosséns so les xhames: aprester ene bele måjhon, po bén rçure ene sakî ki va vni dé vos (divins l' tins, po ça, on meteut des cossén so les xhames di bwès). Franwal: ahåyant po: "mettre les petits plats dans les grands, veiller à la qualité de l'accueil".
>> n' awè ni banc ni xhame: esse pôve come Djob.
>> On n' conoxhe les dames ki cwand k' on les tént sol xhame: on n' conoxhe ene feme ki cwand k' on vike avou leye.
>> taper (ou mete) des xhames e l' voye: mete des [[Motî:hame|hame el voye]]. F. mettre des bâtons dans les roues.
2. plantche do cabinet (des tchiyotes).
>> dimaner sol xhame: dimorer lontins å cabinet.
3. tcheyire, ashida di tolminme kéne sôre. Prindoz on xhame et s' vinoz addlé l' feu. Elle a metou on xhame di pus al tåve ([[L. Hendschel]]). F. chaise, siège.
4. [[Motî:ashida|ashida]], [[Motî:sidje|sidje]], plaece dins on pårlumint, ene institucion. les Uyessês, li Rûsseye, li Chine, li France et l' Inglutere, djustumint les payis k' ont leus xhames todi tot tchôds e Consey di Såvrité ([[L. Mahin]]). F. siège.
Disfondowes: chame, hame, hyame, chame (femrin)
Etimolodjeye: latén scamnum (banc).
Omonimeyes coinreces
* [[Motî:tchame 2|tchame]] (onk k' enonde ene soce).
* [[Motî:hame|hame]].
Parintêye:
* [[Motî:xhamea|xhamea]]
[[Categoreye:Motî]]