Cisse pådje ci, c' est ene årtchive do pordjet motî (cnoxhou dizo l' rahouca R11) k' esteut-st elodjî so Wikipedia divant di divni l' Wiccionaire.
Pådje : Motî:five
Date : 2008-06-20T21:37:45Z
Uzeu : Lucyin
Messaedje :
URL : https://wa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=134409
five [f.n.]
1. montêye del timperateure do coir d' ene djin u d' ene biesse ås tetes, ådzeu d' on soû, diferin d' ene sôre di biesse a l' ôte (37 grés Celsius po les djins). Li five monte; li five ritoume, ritchait; apåjhî u rapåjhî l' five. Li kinkina est sovrins pol five (Motî da Forir). El tîfusse done les fives (Motî del Lovire). F. "fièvre, température, hyperthermie". >> fé del five: aveur del five. Li 30 di djun, gn a ene minêye di gripe ki cmince a cori dins nosse binde; gn a bråmint ki fjhèt del foite five et n' saveur moussî foû do lét télmint k' i tronnèt (E. Pècheur). >> tronner d' five; u: >> tronner les five: tronner pask' ele five est ki monte. On dit eto : tronner les balzins. F. "trembler de fièvre". >> five di tchvå: foite five. >> five di lét: maladeye des femes e leu paylé (acoûtchmint). F. "fièvre puerpérale". >> boton d' five: boutchrê. F. "herpès labial". >> five ås taetches: five avu on spitaedje-foû (pitits rodjes botons so tot l' coir) u des taetches di sonk so les mukeuses. F. "fièvre éruptive, fièvre pétéchiale". >> five fagnrece: sôre di five k' on-z atrapéve dins les payis d' fagnes. F. "fièvre des marais, malaria". >> djaene five; five Ebola: maladeye des djins ezès Tropikes. F. "fièvre des marais, malaria". >> five ås crexhoûles; five del vå do Rift maladeye des biesses ezès tropikes. F. "theilériose, trypanosomiase".
2. (pus stroetmint) tîfusse. Il a l' five. Il a les fives (Motî da Toussaint). C' esteut on docteur ki médyive li five avou rén k' do cloranfenicol. F. "fièvre typhoïde". >> five nukeuse°.
3. Maladeye ki rind l' djin u l' biesse aflaxhåve. Cisse måle novele la m' a dné l' five (Motî da Forir). F. "fièvre, abattement, léthargie". >> froede five: aflaxhaedje sins montêye del timperateure. >> aveur les nawès fives: esse nawe 1. F. "paresseux". >> five di laecea: touma des vatches djusse velêyes. F. "fièvre de lait, fièvre vitullaire".
4. efoufiaedje, håsse di fé scrire, di cåzer, di fé ene sacwè. Li five aveut rtoumé po ç' shijhe la (L. Hendschel). Cwand on scrît l' walon å djoû d' ådjourdu, on-z a mwints côps "li five do discotaeyaedje", on scrît des dmeyès faflotes, des cwårts d' accint, des tîces di tchapeas (L. Hendschel). Il a l' five do djouwer al bale (Motî d' Cerfontinne). End a ene di five, avou ses pidjons (Motî d' Cerfontinne). I n a pus k' des strouks di cabu E nosse cotjhea, Et t' n' as-st e l' åme Ki les båjhes di totes les comeres C' e-st ene laide five (L. Warnant). Dji baloujhive miernou po rapåjhi mes fives (G. Smal). Loukîz a : fives borguetes dår. F. "fièvre, excitation, agitation, délire, désarroi, trouble, folie, passion". >> five amoureuse: håsse di hanter. Loukîz a : tchôde. >> esse el five; >> esse dins les fives; u : >> esse acsût des fives: èn pus saveur çou k' on dit, come cwand l' five monte foirt. On dit eto esse dins les tchamps, aveur li tiesse avå les cwåres. Wadjans, aveut dit l' tortowe, ki vos n' arivroz nén Divant mi sol schate-pire ! :: Serîz acsûte des fives ? Dimanda l' live, l' air ewaerêye Lafontinne, ratourné di Jean Rode). F. "délirer". >> mete dins les fives: stombyî, efoufyî. Bén pus k' on pasmint d' tins c' est ene sacwè k' el mete divins les fives, et çoula dispoy k' il est tot gamén (J.P. Dumont). F. "exciter, passionner". >> five di bwesson: kidujhance d' onk k' est sô (d' ene k' est sôle) et ki gueuye est voleur bouxhî so les ôtes. >> T' as del five, dandjreus ! Ti dvéns sot, surmint. F. "Tu débloques, tu perds la tête, tu délires".
5. zine. I lyi a prins ene five (Motî da Toussaint). On dit eto : maket. F. "lubie, coup de folie, caprice, toquade".
| fivlote u fivlete [f.n.] pitite five. Loukîz a : fivrer. F. "fébricule".