saedje 1
I. [addj., padvant u padrî & o.f.n.]
1. ki schoûte bén, tot djåzant d’ èn efant. Loukîz a : vayant, djinti, binamé, mamé, påjhûle, åjhey, påjhire, råjhnåve, bråve, coe. La èn efant saedje (Motî d' Djivet). On saedje efant fwait çou k' on dit (Motî del Lovire). Il a stî saedje e scole (Motî d' Nivele). Alez, fouxhoz saedje ! (Motî del Fagne et del Tieraxhe). Soeyoz pus saedje ene ôte feye ! (Motî da Forir). Elle a prometou d' esse saedje et d' aschoûter ses parints (Motî d' Nivele). Come il a stî saedje, i pout prinde ene bouboune dins l' boesse (Motî del Fagne et del Tieraxhe). C' est ene djonne feye k' a seu dmorer saedje (Motî del Fagne et del Tieraxhe). Si vos n' estoz nén pus saedje ki ça, Sint Nicolai n' vénrè nén (Motî da Gilliard). F. "sage, docile,obéissant, tranquille". >> saedje come ene andje; u : >> saedje come ene imådje: foirt djinti. >> onn' pout nén dire ki vos estoz saedje, oubén, el fåt dire rade: dijhêye po èn arnåjhe efant.
2. ki tuze bén, a môde d’ on filozofe, tot cåzant d’ ene grande djin. Si vos estoz saedje et bén avizé, èn dalez nén (Motî do Coûtchant walon). Est ç' bén saedje di dner l' veye a èn efant pol mete å djoû dins nosse monde, dins nos traeyins dins nos gueres (M. Robert). On bea monsieu dins ene longue cote avou ene air di saedje s' a ashid a costé d' ene dame k' aveut sacwants markes di coleur dissu s' vizaedje (Y. Paquet). Loukîz a : avizant, precåcioneus. F. "sage, prudent, lucide, avisé, censé, prévenu".
3. malén, sûti. Il est ddja ossu saedje ki s' mwaisse (Motî do Coûtchant walon). Loukîz a : sincieus; loukîz a : saedje-dame. F. "instruit, savant". >> on est saedje ki cwand on rvént di scole: djeu d' mot avou "saedje" = djinti, po les efants esse vayants après les scoles. >> fé saedje (ene sakî): racsegnî. Ureuzmint k' on m' a vnou fé saedje (Motî do Coûtchant walon). Dji l' a fwait saedje di çou ki l' ratindeut (Motî del Lovire). F. "informer, renseigner".
II. sûteye sacwè. Nos n' avans fwait k' saedje (Vî tecse walon di 1634 ramexhné pa J. Haust). F. "chose sage, précaucion".
| saedjesse [f.n.] cwålité d’ onk (ene) k’ est saedje. El saedjesse kimande di bén fé (Motî del Lovire). I n' a waire di saedjesse (Motî d' Bastogne). C' est ça l' sicret del saedjesse (Lao-tseu ratourné pa J. Schoovaerts). Loukîz a : avizance, sûtisté. F. "sagesse". >> dint d' saedjesse: gros dint ki crexhe après les ôtes. F. "dent de sagesse". >> crexhe d' ådje et crexhe di saedjesse: crexhe tot divnant djinti et sûti. C' est nén l' tot d' crexhe d' âdje, savoz, monparan, i fåt ossu crexhe di sadjesse ! (Båze di dnêye di l' Årdene nonnrece). F. "grandir en âge et en sagesse".
| saedjmint [adv.] d' ene saedje manire. Dj' a dmoré bén saedjmint a m' måjhon (Motî d' Nivele). F. "sagement".
Mots d’ aplacaedje
Omonimeye & omofoneye
- saedje 2 (plante)
- saetch (satch & sètch si prononcèt come sadje & sadje)
- saetchî (dji satche & dji sètche si prononcèt come sadje & sadje)
- setch (si prononce come sèdje)
Disfondowes
- saedje
- sèdje, sadje, sâdje, sâje.
- saedjesse
- sèdjesse, sadjesse, sajesse.
Sicrijhas ezès motîs
- saedje
- sèdje [E1, E203, E212b], sech [E203], seche [E212], sâdje [C8, C106, O0, O3, O4, O100], sâje [C1, C100, C106], nén dins C9, C105, E2, E170, S0, S25, S40, 05.
- saedjesse
- sèdjèsse [E1], sègess [E203], sadjèsse [O3, O4, C8], sadjesse [S117], sajèsse [S0]; nén dins C106.
- saedjmint
- sâdj'mint [O4], nén dins E1, O0, S0, C106. [1]
Hårdêye divintrinne
Sourdant et pî-notes
- ↑ Loukîz al djivêye des motîs.